این مجموعه تاریخ نگاری حکومت های ایرانی را از تشکیل حکومت
ماد تا سقوط حکومت پهلوی دربر
می گیرد.
امید است این
مجوعه مورد استفاده
دانش پژوهان واقع گردد.
1- مادهـا ( 708ق.م – 550ق.م ) 158 سال حکومت
مرکز
حکومت هـمدان (هـگمتانه)
|
ردیف |
تاریخ حکومت |
پادشاه لقب پادشاه |
حوادث مهـم زمان پادشاه آشور – بابل |
|
1 |
708قبل از میلاد
655قبل از میلاد |
پادشاه دیااکو
(دیو کس) |
تشکیل اولین
سلسله ایرانی |
|
2 |
655ق.م 633ق.م |
فره ور تیش (خشریتی) |
جنگ با آشوریهـا و شکست
مادهـا |
|
3 |
633ق.م 585ق.م |
هـووخ شتره
(کیا کسار) |
حمله سکاهـا ، جنگ با آشوریهـا و فتح نینوا در زمان
ساراگوس پادشاه آشور |
|
4 |
585ق.م 550ق.م |
آژیدهـاگ
(ایختوویگو) |
قدرت یافتن کوروش و سقوط
مادهـا |
2 – سلسله
هخامنشیان ( 550ق.م – 330ق.م ) 220 سال ،
پاسارگارد . تخت جمشید
|
ردیف |
تاریخ حکومت |
پادشاه
لقب پادشاه |
حوادث مهـم زمان پادشاه آشور – بابل |
|
1 |
550ق.م 529ق.م |
کوروش
(سیروس) |
فتح بابل ، لیدی ، درزمان نبوئید و کروزوس |
|
2 |
529ق.م 522ق.م |
کمبوجیه
(کامبیز) |
فتح مصر در زمان
آمازیس آخرین فرعون
مصر |
|
3 |
522ق.م 521ق.م |
بردیای دروغین
(گئومات) |
مرگ کمبوجیه در سرزمین شام |
|
4 |
521ق.م 486ق.م |
داریوش
(آنتریوش) |
سرکوبی شورشهـا نبرد
ماراتن |
|
5 |
486ق.م 466ق.م |
خشایار شاه
(کرسس) |
جنگهـای ایران و یونان ، تیمستو کلس |
|
6 |
466ق.م 424ق.م |
اردشیر اول
(دراز دست) |
عصر طلایی تاریخ یونان و حکومت
پربکس |
|
7 |
424ق.م 45 روز |
خشایار شاه دوم |
--- |
|
8 |
424ق.م 404ق.م |
داریوش دوم
(هـوکا) |
جنگهـای پلوپونز در یونان |
|
9 |
404ق.م 359ق.م |
اردشیر دوم
(منه من) |
جنگ کوناکسا، دخالتهـای پریزاد
مادر اردشیر در حکومت هـخامنشی |
|
10 |
359ق.م 338ق.م |
اردشیر سوم
(وهـوک) |
پادشاهی فیلیپ در
مقدونیه |
|
11 |
338ق.م 336ق.م |
ارشک
(آرسس) |
--- |
|
12 |
336ق.م 330ق.م |
داریوش سوم
(بهمن) |
قدرت یافتن اسکندرمقدونی و
حمله به ایران |
3- حکومت اسکندر در سلوکیان ( 330ق.م – 250ق.م ) صد دروازه
سلوکیه
|
ردیف |
تاریخ حکومت |
پادشاه لقب پادشاه |
حوادث مهـم زمان پادشاههـمزمان |
|
1 |
330ق.م 323ق.م |
اسکندر (الکساندر) |
مرگ داریوش سوم و تصرف ایران بوسیله یونانیان |
|
2 |
323ق.م 313ق.م |
سرداران اسکندر |
شکل گیری حکومتهـایی در یونان
, مصر و ایران |
|
3 |
313ق.م 281ق.م |
حکومت سلوکوس (نیکاتور) |
آغاز حکومت سلوکیان در ایران |
|
4 |
281ق.م 261ق.م |
آنتیو خوس اول (سوتر) |
شکل گیری حکومت بطالسه در
مصر |
|
5 |
261ق.م 246ق.م |
آنتیو خوس دوم
(تنوس) |
آغاز حکومت پارتیان و خروج سلوکیان |
|
6 |
246ق.م 226ق.م |
سلوکوس دوم |
حکومت سلوکیان در سوریه |
|
7 |
226ق.م 223 روز |
سلوکوس سوم
(سوتر) |
قدرت گرفتن
مهـرداد دوم اشکانی |
|
8 |
223ق.م 187ق.م |
آنتیو خوس سوم |
ضعف حکومت سلوکیان و جانشینی رومیان |
4- پارتیان (سلسله اشکانی ) 250ق.
م 255 م ( صد دروازه –
سلوکیه )
|
ردیف |
تاریخ حکومت |
پادشاه
لقب پادشاه |
حوادث مهـم زمان پادشاههـمزمان |
|
1 |
250ق.م 247ق.م |
ارشک
(اپی فانس) |
موسس سلسله اشکانی |
|
2 |
247ق.م 214ق.م |
تیرداد اول |
انتخاب صد دروازه
به عنوان پایتخت |
|
3 |
214ق.م 196ق.م |
اردوان اول |
نبرد
با سلوکیان و دولت باختر |
|
4 |
196ق.م 181ق.م |
اشک چهـارم
(فری یاپت) |
--- |
|
5 |
181ق.م 174ق.م |
فرهـاد اول |
--- |
|
6 |
174ق.م 136ق.م |
مهـرداد اول |
دوران عظمت پارتهـا |
|
7 |
136ق.م 127ق.م |
فرهـاد دوم |
مرگ فرهـاد بوسیله سکاهـا |
|
8 |
127ق.م 124ق.م |
اردوان دوم |
--- |
|
9 |
124ق.م
76ق.م |
مهـرداد دوم |
شکل گیری دولت روم |
|
10 |
76ق.م 67ق.م |
اشک دهـم (سنتروک) |
قدرت یافتن ارمنستان |
|
11 |
67ق.م 60ق.م |
فرهـاد سوم |
حکومت (پمپه) سردار رومی |
|
12 |
60ق.م 55ق.م |
مهـرداد سوم |
--- |
|
13 |
55ق.م 37ق.م |
اشک سیزدهـم (ارد) |
حمله کراسوس و شکست او از سورنا سر تاسر دار ایرانی |
|
14 |
37ق.م 2ق.م |
فرهـاد چهـارم (فغور) |
قتل عام شاهـزاده گان اشکانی(امپراطوری آنتونیوس) |
|
15 |
2ق. م
4 م |
فرهـاد پنجم |
تولد حضرت عیسی
مسیح |
|
16 |
4م 8م |
ارد دوم |
--- |
|
17 |
8 م
17 م |
اشک هـفدهـم (ونن) |
حمایت روم از حکومت (ونن) پادشاه اشکانی |
|
18 |
17 م
40 م |
اشک هـجدهـم
(اردوان) |
(امپراطوری تیبریوس)
در روم |
|
19 |
40 م
46 م |
اشک نوزدهـم
(اردوان سوم) |
---- |
|
20 |
46 م
51 م |
اشک بیستم
(ودرز) |
--- |
|
21 |
52 م
54 م |
اشک بیست و یکم |
-- |
|
22 |
54 م
93 م |
بلاش اول |
(پادشاهی نرون) در روم |
|
23 |
93م 110م |
اشک بیست و سوم پاکر دوم |
امپراطوری تراژان در روم |
|
24 |
110م 130م |
اشک بیست و چهـارم خسرو |
لشکر کشی تراژان رومی
به سوی ایران |
|
25 |
130م 146م |
بلاش دوم |
امپراطوری آدریان در روم |
|
26 |
149م 191م |
اشک بیست و ششم بلاش سوم |
امپراطوری
مارکوس اورلیوس |
|
27 |
191م 208م |
اشک بیست و هـفتم بلاش چهـارم |
--- |
|
28 |
208م 215م |
اشک بیست و هـشتم بلاش پنجم |
پادشاهی کارلا کالا در روم |
|
29 |
215م 225م |
اردوان پنجم |
قدرت گرفتن اردشیر بابکان |
5- ساسانیان (226م – 652م) (فیروزه آباد ، بیشابور ،
تیسفون)
|
ردیف |
تاریخ حکومت |
پادشاه لقب پادشاه |
حوادث مهـم زمان
پادشاههـمزمان |
|
1 |
226 م 241م |
اردشیر بابکان |
موسس سلسله ساسانی |
|
2 |
241 م 273م |
شاهـپور اول (نبرده) |
شکست بالریانوس
امپراطور روم قیام
مانی |
|
3 |
273م 274م |
هـرمز اول |
بنای شهـر
اهـواز در زمان هـرمز اول |
|
4 |
274م 276م |
بهرام اول |
کشته شدن
مانی ، امپراطوری (اورلین) در روم |
|
5 |
276م 293م |
بهرام دوم |
امپراطوری (کاروس) در روم قدرت یافتن کریتر روحانی
معروف زرتشتی |
|
6 |
293م 4
ماه |
بهرام سوم (سکانشاه) |
--- |
|
7 |
293م 303م |
نرسی (نارسیس) |
امپراطوری دوم
(دیوکله سین) |
|
8 |
303م 309م |
هـرمز دوم |
--- |
|
9 |
309م 310م |
آذر نرسی |
--- |
|
10 |
310م 379م |
شاهـپور دوم ذو الاکتاف |
طولانی ترین حکومت پادشاهی در ایران |
|
11 |
379م 383م |
اردشیر دوم |
--- |
|
12 |
383م 387م |
شاهـپور سوم |
امپراطوری (تئودوزبوس) در روم |
|
13 |
388م 399م |
بهرام چهـارم |
رسمی شدن مسیحیت در روم بوسیله کنستانتین |
|
14 |
399م 421م |
یزد گرد اول گرودبهر |
شکل گیری دولت بیزانس و
امپراطوری آر کادیوس |
|
15 |
421م 439م |
بهرام پنچم
بهرام گور |
حکومت تئودوس در روم شرقی |
|
16 |
439م 459م |
یزد گرد دوم |
حکومت تئودوسیوس در روم شرقی |
|
17 |
459م |
هـرمزد سوم |
|
|
18 |
459م 483م |
فیروز |
جنگ باهـیاطله در شرق ایران |
|
19 |
484م 488م |
بلاش ولخش |
شکست سامانیان ازهـیاطله |
|
20 |
488م 531م |
قباد اول کواذ |
قیام مزدک 498 م |
|
21 |
531م 579م |
خسرو انوشیروان |
تولد حضرت
محمد (ص)
اقتدار سامانیان |
|
22 |
579م 590م |
هـرمزد چهـارم |
طغیان بهرام چوبین سردار ساسانیان |
|
23 |
590م 628م |
خسرو پرویز |
بعثت پیامبر و آغاز تاریخ هـجری |
|
24 |
628م |
شیرویه قباد دوم |
امپراطوری هـراکلیوس در روم شرقی |
|
25 |
629م |
اردشیر سوم |
ضعف حکومت ساسانیان |
|
26 |
629م |
شهـر وراز |
|
|
27 |
629م 652م |
یزد گرد سوم |
برابر با 8 تا 31هـجرت شکست و سقوط ساسانیان از اعراب |
(تاریخ نگاری
مختصر ایران بعد از اسلام بر اساس تاریخ هـجری
قمری)
|
ردیف |
تاریخ حکومت |
حاکم خلیفه |
حوادث
مهـم
پادشاه هـمزمان |
|
1 |
31هـ 35هـ |
خلافت عثمان و اسلام آوردن ایرانیان |
تصرف نواحی
مختلف ایران بوسیله سرداران عرب |
|
2 |
35هـ 40هـ |
حکومت حضرت علی
(ع)
در عراق |
تغییر مرکز خلافت از
مدینه به کوفه |
خلفای بنی امیه (41هـ – 132هـ ) دمشق
|
ردیف |
تاریخ حکومت |
حاکم خلیفه |
حوادث
مهـم |
|
1 |
41هـ 61هـ |
معاویه اول |
شهـادت
امام حسن (ع) |
|
2 |
61هـ 64هـ |
یزید اول |
شهـادت
امام حسین (ع) |
|
3 |
64هـجری |
معاویه دوم |
پایان حکومت سفیانیان شاخه
اول بنی امیه |
|
4 |
64هـ 65هـ |
مروان اول (حکم ) |
قیام توابین |
|
5 |
65هـ 87هـ |
عبدالملک بن
مروان |
امارت حجاج در ایران و عراق |
|
6 |
87هـ 97هـ |
ولید اول |
فتح شمال آفریقا و اندلس |
|
7 |
97هـ
99هـ |
سلیمان |
فتح
ماوراالنهـر بوسیله
مسلمانان |
|
8 |
99هـ 102هـ |
عمربن عبدالعزیز |
اصلاحات عمربن عبدالعزیز |
|
9 |
102هـ 106هـ |
یزید دوم |
--- |
|
10 |
106هـ
126هـ |
هـشام |
شهـادت
امام سجاد و
امام محمد باقر
(ع) |
|
11 |
126هـ 127هـ |
ولید دوم |
--- |
|
12 |
127هـ
128هـ |
یزید سوم |
--- |
|
13 |
128هـ |
ابراهـیم |
--- |
|
14 |
128هـ
132هـ |
مروان دوم (حمار) |
قیام ابومسلم خراسانی |
خلفای بنی عباس (132هـ 656هـ ) بغداد
|
ردیف |
تاریخ حکومت |
حاکم خلیفه |
حوادث
مهـم |
|
1 |
132هـ
137هـ |
خلافت سفاح |
شکل گیری حکومت عباسیان |
|
2 |
137هـ
159هـ |
خلافت
منصور |
قتل ابومسلم خراسانی ،قیام راوندیه و
شهـادت
امام جعفر صادق(ع) |
|
3 |
159هـ
169هـ |
خلافت
مهـدی |
--- |
|
4 |
169هـ
170هـ |
خلافت هـادی |
--- |
|
5 |
170هـ
195هـ |
خلافت هـارون الرشید |
شهـادت
امام موسی کاظم |
|
6 |
195هـ
198هـ |
خلافت
امین |
اختلاف بین
مامون و امین بر سر حکومت |
|
7 |
198هـ
228هـ |
خلافت
مامون |
آغاز حکومت
مستقل طاهـری سال 205هـ شهـادت
امام
رضا (ع) |
*از خلافت مأمون تاریخ خلفای عباسی از ایران جدا
می گردد . در
ایران حکومتهـای پادشاهی
مستقل شکل می گیرد .
6- طاهـریان (205هـ 259هـ ) نیشابور
|
ردیف |
تاریخ حکومت |
حاکم خلیفه |
حوادث
مهـم- خلیفه ی همزمان |
|
1 |
205هـ 207هـ |
طاهـر ذوالیمینین |
خلافت
مأمون مؤسس اولین
سلسله ایرانی بعد از
اسلام |
|
2 |
207هـ 213هـ |
طلحه بن طاهـر |
خلافت
مأمون |
|
3 |
213هـ 230هـ |
عبدالله طاهـر |
خلافت
مأمون ، معتصم ، شهـادت
امام جواد
(ع) |
|
4 |
230هـ 248هـ |
طاهـربن عبدالله |
معتصم
، واثق،
متوکل ، منتصر |
|
5 |
248هـ 259هـ |
محمد بن طاهـر |
مستعین ،
معتز ، ضعف طاهـریان و روی کار
آمدن
یعقوب لیث صفار |
7-
صفاریان (247هـ 393هـ ) ذرنج سیستان
|
ردیف |
تاریخ حکومت |
حاکم خلیفه |
حوادث
مهـم- خلفای عباسی همزمان |
|
1 |
247هـ 265هـ |
یعقوب بن لیث صفار |
مهـتدی
معتمد شهـادت
امام
هـادی |
|
2 |
265هـ 287هـ |
عمر و لیث |
معتمد شهادت امام حسن عسكري(ع) معتضد |
|
3 |
287هـ 296هـ |
طاهـر بن
محمد |
مکتفی |
|
4 |
296هـ 298هـ |
لیث بن
محمد |
مکتفی |
|
5 |
298هـ |
محمد بن علی بن لیث |
مکتفی |
|
6 |
298هـ 311هـ |
احمدبن
محمد بن خلف |
مقتدر |
|
7 |
311هـ 352هـ |
ضعف در حکومت صفاریان |
قاهـر ، راضی ،
مستکفی ، مطیع |
|
8 |
352هـ
393هـ |
خلف بن احمد |
مطیع ،قادر ، طالع |
8- علویان طبرستان (250هـ- 316هـ)
|
ردیف |
تاریخ حکومت |
حاکم خلیفه |
حوادث
مهـم- خلفای عباسی همزمان |
|
1 |
250هـ
280هـ |
حسن بن زید علوی |
معتمد عباسی تشکیل اولین دولت شیعی
مذهـب |
|
2 |
280هـ
287هـ |
محمدین زید |
معتضد |
|
3 |
287هـ
301هـ |
حسن بن علی (اطروش) |
مکتفی |
|
4 |
301هـ
316هـ |
حسن بنقاسم |
مقتدر |
9- سامانیان (261هـ – 389هـ ) بخارا
|
ردیف |
تاریخ حکومت |
حاکم خلیفه |
حوادث
مهـم- خلفای عباسی همزمان |
|
1 |
261هـ 275هـ |
نصر بن احمد |
معتمد |
|
2 |
275هـ 295هـ |
امیر اسماعیل عادل |
معتمد ،
معتضد ، مکتفی |
|
3 |
295هـ 301هـ |
احمد دوم |
مقتدر |
|
4 |
301هـ 330هـ |
نصربن احمد |
مقتدر ،قاهـر ، عصر طلایی سامانیان |
|
5 |
331هـ 343هـ |
نوح بن نصر |
متقی ،
مستکفی ، مطیع |
|
6 |
343هـ 350هـ |
عبدالملک اول |
مطیع |
|
7 |
350هـ 366هـ |
منصور اول |
مطیع ، طانع |
|
8 |
366هـ 387هـ |
نوح دوم |
طائع ،قادر |
|
9 |
387هـ 389هـ |
منصور دوم |
قادر |
|
10 |
389هـ چند
ماه |
عبدالملک دوم |
قادر |
10 – آل زیار (316هـ – 435هـ ) اصفهـان ، گرگان
