ایران در زمان محمد شاه و ناصر الد ین شاه

 

  

 

عباس میرزا فرزند و ولیعهد فتحعلی شاه یک سال پیش از پدر در سال 1249 ه.ق  در مشهد در گذشت و فتحعلی شاه به علت علاقه ی بسیاری که به عباس میرزا داشت، پسر او محمد میرزا را ولیعهد خویش کرد و وقتی فتحعلی شاه در سال 1250 هـ.ق در گذشت، محمد شاه در آغاز سلطنت خود میرزا ابو القاسم قائم مقام فراهانی صدر اعظم خود را که از مردان بزرگ و لایق بود به قتل رساند زیرا از قدرت روز افزون او نگران بود. یکی از حوادث مهم زمان سلطنت محمد شاه لشکر کشی او به هرات و جنگ با حاکم آن کامران میرزا بود که با تهدید انگلیسی ها، محمد شاه دست از محاصره هرات برداشت.

 

فرقه سازی استعمار:

انگلیسی ها و روسها از وحدت مسلمانان در ایران وحشت داشتند و در فکر تفرقه افکنی افتادند. از جمله این تفرقه افکنی ها حمایت از مذهبهای ساختگی بابیگری و بهائیگری بود. سید علی محمد بنیان گذاری فرقه ی بابیه ادعای واسطه بودن بین امام زمان و مردم شد و بعد خود را مهدی موعود خواند و سر انجام ادعای پیامبری کرد. او از طرف روسیه و انگلستان حمایت می شد. سید علی محمد باب به دستور امیر کبیر تیر باران شد، ولی شاگرد او میرزا حسینعلی نوری رهبر بابی ها شد و به خود لقب «بهائی» داد. بعد از مدتی او خود را پیامبر جدید خواند و فرقه ی بهائی را بوجود آورد که او نیز مورد حمایت انگلستان بود.

 

 قائم مقام فراهانی 

 

 

میرزا تقی خان که بعدها با عنوان امیرکبیر صدراعظم ناصرالدین شاه شد، فرزند آشپز قائم مقام فراهانی بود که از طریق پدر به دستگاه حکومت راه یافت و نهایتاً صدراعظم ناصر الدین شاه شد.

 امیر کبیر در آغاز صدارت دست به اقداماتی زد که از آن جمله:

1– القاب و عناوینی را که در باریان به اطرافیان خود می دادند از میان برد

2- اقتصاد کشور را سر و سامان داد

3- حقوق زیاد درباریان و شاه زادگان را کم کرد

4- با رشوه خواری به مبارزه پرداخت

5- مدرسه ی دارالفنون را ایجاد نمود

6- جوانان را برای آموختن حرفه و صنعت به اروپا اعزام نمود

7- روزنامه وقایع اتفاقیه را منتشر کرد و ......

ولی درباریان که اقدامات امیر کبیر را به زیان خود می دیدند با کمک مادر ناصرالدین شاه او را برکنار و فرمان قتل او را از شاه گرفتند و در حمام فین کاشان به زندگی او پایان دادند پس از او میرزا آقاخان نوری که مردی بی کفایت و خائن بود صدر اعظم شد. در زمان او افغانستان از ایران جدا شد و به چنگ انگلیسی ها افتاد و در نهایت قراردادی بین ایران و انگلیس بنام قرار داد پاریس بسته شد. به موجب این قرار داد ایران تعهد کرد که استقلال افغانستان را به رسمیت بشناسد، شهر هرات را تخلیه کند و هیچ گونه ادعایی نسبت به آن شهر نداشته باشد. سید جمال الدین اسدآبادی که از شخصیت های دینی و بزرگ زمان ناصر الدین شاه بود از عقب ماندگی و در ماندگی مسلمانان رنج می برد. او ابتدا کوشید مسلمانان هند را علیه انگلیسی ها بشوراند. ولی به علت سلطه ی همه جانبه ی انگلیسی ها در هند آنجا را ترک و به عثمانی و مصر رفت و نهایتاً به دعوت ناصرالدین شاه به ایران آمد. اندیشه های اصلاح طلبانه خود را اجرا کند ولی متوجه شد که خود شاه در ایران مانع اصلاحات است و از او انتقاد کرد و همین کار سبب تبعید او شد و تا اواخر عمر در عثمانی زندگی کرد و سرانجام به دستور پادشاه عثمانی مسموم و کشته شد.

 اهداف ضد استعماری سید جمال الدین بدین شرح است:

1- اتحاد دنیای اسلام بر ضد استعمار

2- مبارزه با استعمار انگلیس

3- دفاع از ارزشهای اسلامی

 

امتیازاتی که ناصر الدین به بیگانگان داد عبارتند از:

الف) رویتر که انحصار احداث راه آهن و بهره برداری از کلید معادن و جنگل ها و احداث قنات ها و اداره گمرک به یک یهودی انگلیسی بنام رویتر واگذار می شد.

 

( تصویر ناصر الدین شاه و همراهانش در سفر به اروپا ( اتریش

 

مرحوم حاج ملا علی کنی روحانی اول تهران، با آن مخالفت شدید کرد و موجب لغو آن    شد.

ب) امتیاز تالبوت که قرار داد انحصاری توتون و تنباکوی ایران به مدت پنجاه سال به شخص انگلیسی به نام تالبوت واگذار شد و کشاورزان ایرانی حق خرید و فروش محصول توتون و تنباکو را نداشتند که با گسترش اعتراضات روحانیون و مردم آیت الله میرزا حسن شیرازی از مراجع نجف فتوای استفاده از توتون و تنباکو را حرام اعلام کرد و سرانجام قرار داد تالبوت لغو شد. در این زمان رهبری مردم تهران را میرزا حسن آشتیانی به عهده داشت که نماینده آیت الله میرزای شیرازی بود.