نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران

 

 

آیت الله سید ابوالقاسم کاشانی

 

 دکتر محمد مصدق

 

گسترش فعالیت های سیاسی پس از شهریور 1320 شمسی که مصادف با سقوط رضاشاه بود منجر به آگاه شدن مردم در نهایت سبب گسترش مبارزه و ملی شدن صنعت نفت ایران شد و با انتخاب دکتر مصدق به نخست وزیری استعمارگران انگلیسی و آمریکایی زیان هایی زیادی دیده بودند، شروع به کار شکنی های زیادی کردند. از جمله آنها جلوگیری از فروش نفت ایران بود و کشورهای اروپایی از خرید نفت ایران امتناع می کردند. دولت مصدق با مشکلات شدید مالی مواجه بود شوروی ها نیز از خرید نفت و حتی دادن بدهی های قبلی خود به ایران خودداری کردند و مزدوران شوروی ها در ایران که اعضای حزب توده بودند، در کار دولت مصدق کارشکنی می کردند، ولی دولت مصدق به دلیل حمایت مردم و آیت الله کاشانی استوار ماند. ولی دربار و شخص شاه دست به توطئه زدند و اوضاع کشور متشنج شد. مصدق از شاه خواست وزارت جنگ را به او بسپارد اما شاه موافقت نکرد و مصدق استعفا داد. شاه بلافاصله قوام السلطنه را به نخست وزیری منصوب کرد. با انتشار خبر نخست وزیری قوام آیت الله کاشانی طی اعلامیه ای گفت اگر قوام ظرف چهل و هشت ساعت کنار نرود اعلام جهاد خواهد کرد و خود پس از پوشیدن کفن پیشاپیش مردم به میدان خواهد آمد. در نتیجه در روز سی ام تیر ماه سال 1331 مردم به خیابان ها ریختند و در مقابل گلوله باران شدید مقاومت کردند و شاه قوام را وادار به استعفا کرد و مصدق بار دیگر به نخست وزیری رسید. استعمارگران و عمال داخلی متوجه شدند تا این دو نیرو با یکدیگر متحد هستند کاری از پیش نخواهند برد، لذا سعی کردند از طریق جاسوس های خود میان آن دو اختلاف ایجاد نمایند. برای این کار آمریکایی ها به انگلیسی ها پیوستند و فعال تر از آنها زمینه ی سقوط دولت مصدق را از طریق کودتا فراهم کردند. این کودتا که در تاریخ 28 مرداد 1332 بدستور مستقیم آمریکا توسط سرلشکر زاهدی صورت گرفت. مصدق دستگیر و محاکمه شد و شاه که قبل از کودتا از کشور فرار کرده بود به ایران بازگشت و دوره جدیدی از حکومت خود را زیر نظر آمریکایی ها آغاز کرد.